Уулсын энгээр манан татаад.... жиндүүхэн намрын хяруу хөглөгөр алтайн маань энгэрт хүүшлэн буужээ. Навчсын шаргалхан өнгөөр гоёсон аглаг хотын санаашрал салхин зөнгөөр нүүр илбэнэ... Аяны дөрөө жийсэн мянган бээрийг туулаад Говь-Алтай аймгийн төв Алтай хотноо ирээд буй нь энэ. Буйдхан энэ хотын буй бүхэн эль хуль, нам гүмхэн... Хотын гол хэсэгт орших төр захиргааны байрны урдах саруулхан талбайд гартаа дэн барьж, нуруундаа буугаа үүрээд, эрсхэн алхах нэгэн цэрэг эрийн сүрлэг хөшөө сүндэрлэх нь эх орны зоригт хүү Жанчив баатар... Халхын голын тулааны үед дайсны довтолгоонд өртөж тасарсан холбооныхоо шугамыг амаараа зууж ардын армидаа хэл хүргээд өөрөө эрсдсэн зоригт холбоочны гэгээн дүр нутгийн зон олных нь зүрх сэтгэлд хөшөө болон сүндэрлэсэн нь энээ... Түүний дэргэд очиж зогсохуйд "-Халуун амиа золин байж хадгалж үлдсэн эх орныг минь... хөрш шороог минь... уул усыг минь... тусгаар тогтнолыг минь хайрлаж хамгаалж явахын ухааныг хойчийн бүхэн мэдтүгэй" гэх шиг хүрэл хөшөө алсыг ширтээд түмэн зүйлсийг бодлогоширон байлаа... Харин эндээс бид аялалаа үргэлжлүүлж, аймгийн төвөөсөө хойш 80-аад километрт орших Жаргалан сумыг зорьлоо...
"Дуунд л мөнхөрсөн Эрээн нуур дуулим хорвоогоосоо уйлан буцаж байна..." цааш унших »

Баасан гариг... Ажлын хажуугаар чөлөө цаг гарган Баяраа ахын өрөөрүү уруудлаа. Зорилго маань түүний шинэхэн бичсэн өгүүллэгийг магтах. Мань хүн өөдөөс Бунин, Хэмингуэй, Толстой гээд л баахан юм ярьж, айсбергийн онол монол тайлбарлаж байнаа. Ширээн дээр нь жүржийн өнгөтэй нэгэн ном байна. Урьд нь харж байгаагүй ном санж. Баяраа ах "-Пагмыг таних уу?" гэж байна. -         Аль Пагма? Өдрийн сонины юу?
"Үл гүйцэлдэхүйг загварчлах нь буюу утопи энэрэнгүйд хүрэх зам" цааш унших »

Армяны нэгэн яруу найрагч ёс заншлынхаа тухай бишрэн ярьсаныг санахуй, ариун сайхан бэлэгдэлд аугаа их санаа нуугдаж байдгийг олж мэдсэн. Юун гэвэл Армян оронд яруу найрагчийн гарыг эх хүн үнсвэл хүүхэд нь сайн хүн болдог гэсэн домог байдаг ажээ. Тийнхүү эх хүнд үнсүүлсэн гар хэзээ ч муу үйл хийхгүйн бас нэг учир ургамуу. Ариун нандин эх хүний уруул хүрсэн гараар муу шүлэг туурвина гэж үү?. Ертөнцийн сайхан орон Армяны, яруу найрагчийн гарыг эх хүн үнсдэг энэ ёс хайрлахуйн учрыг надад гүнээ сэнхрүүлжээ. Нэгэн жаал хөвүүн надад, хайртай охиноо "миний нээсэн гариг" гэж билээ. Хамаг сайхан бүхэн хайртай чамаас минь эхэлнэ гэсэн бадрангуй үнэнч гал нүдэнд нь гэрэлтсэн хөвүүн арван долоотой байсаан.
"ХАЙР..." цааш унших »

Английн тэргүүн найрагчдын нэг Томас Хүүд. 1755 онд төрсөн тэрбээр бүхий л амьдралаа утга зохиолд шинэ уур амьсгал авч ирэхэд зориулсан гэнэ лээ. Түүний шүлгүүд зөөлөн уянгатай, хөдөлгөөнтэй, бас зоримог. Ингээд зарим шүлгээс нь чадан ядан буулгаснаа дээжилье.
"Үхлийн хэвтэр" цааш унших »

Жүжигчид хашгирч уншдаггүй шүлэг бичихсэн гэж хэн хэллээ?. Гоё үг. Гэхдээ л энэ шүлгийг яг театрын жүжигчин шиг хашхирч уншмаар санагдаад байгаа юм. Тэгвэл л хязгааргүй тайвшралыг олох мэт. Хахаж цацан хашгичиж хамаг бүхнээ уудласны дараах солиормоор нам гүм, хачин алмай үдэш... Төсөөлөгдчихлөө.
"Он жилүүд гэж юу вэ?" цааш унших »

Сүмийн хонх...

Сүсэгтний мөргөл...

Номын уншлага...

Сүүлчийн замд нь хэн нэгнийг үдэх оршуулгын цуваа...

Сүнснүүдийн тэнүүчлэл...

Сүүдрээрээ л амьд ахуйгаа мэдрэх

Сүг зураг шиг энэ хотын хүмүүс...

Хачин жигтэй аялгуу, энэ амьдрал...

Хаалгыг минь тогшин мэндлэх хайртай дотно хүмүүс /сүг зурагнууд/...

Харанхуйд гэрэл нэвчүүлэн одох

Хагацашгүй янаг сүнснүүд /анд найзууд/...

Дуусаагүй шүлгүүд, уншаагүй номууд, унтраагүй лаанууд...

Дурсамжнаас нь нэг нэгээрээ дутах дуу шиг, шүлэг шиг хүмүүс...

Намрын гандуу өвсөн оршихуйн тунгалагаар шаргалтана. Сэрүүн салхийг  хөлөглөн хаа нэгтээгээс ирсэн арц хүжсийн нялуун боловч анхилам үнэр сэрэхүйн тунгалагшил бүрийг маань агшнаа бүчин авна. Амандаа зууж зогссон талын шар өвснөөс маань ч мөнөөх арц хүжсийн үнэр анхилан байх шиг. Зуун зууныг дамжсан эргэл мөргөлийн шүншигт энэ л аглагийн дунд хөл тавихуйяа "-Ёстой л амирлангуйн тунгалаг хязгаар юм даа..." хэмээн эрхгүйеэ нэг шүүрс алдмаар.
"Амирлангуйн дундаас гэрэлтэгч Амарбуянт мину..." цааш унших »

                       *******

Уламсайханыг бодсоор бодсоор

Улам сайхныг боддог болов

Уламсайханыг хайрласаар хайрласаар

Улам сайхныг хайрладаг болов

Гэвч...

Удаан удаан амьдрахын хирээр

Урьдын бүхэн хийсэн одож

Уламсайхан зүрх сэтгэлд

Улам сайхнаар оршдог болов...            

                               ***

Өсгийд минь наалдсан нойтон шороо

Өвдөгнөөс минь доош жирсхийх хүйтэн мэдрэмж

Галав эртний домог амилсан мэт анир жигтэй

Гарт баригдаж, нүдэнд үзэгдэх бүхэн там тум

Хэнгэнэтэл санаа алдмаар энэ уйтай шөнө

Хэсүүлч эрийн нүд шиг сүүмгэр оддыг ширтэн

Мөрөөдөлд алс чиний эр үнэрийг салхинаас мэдэрч

Мөр задгай даашинзаар нил цэнхрийг зуран зогсоход

Сарних бодлын үзүүрт шанхны үс маань дэрвэж

Сарны тунгалаг гэрэлд хүслийн мөрөн долгилно

Чиний илгээсэн бяцхан завийг хуудас цааснаас дэлгэн харж

Чив чимээгүйн ганцаардлаараа түүнд дарвуул эсгэн бэхэлнэ

Өөдгүй нь тэр завь цаасан дээрээсээ ховхрохгүй

Өргөн мөрнийг гаталж чамд очих зүг чиггүй

Сэтгэлийн завь гэвч тэртээ алсад дайвалзан одож

Сэм алсаас чиний дүрийг усны долгионд бүтнээр нь зурна

Өсгийд минь наалдсан нойтон шороо

Өвдөгнөөс минь доош жирсхийх хүйтэн мэдрэмж

Өнө эртний хөшөө мэт эргийн дээр зогсохоо больё

Өглөө болохоос өмнө харьж, нил цэнхэр даашинзаа тайлъя

 

Хур мөрний үймэх шалтгаангүй, эзэнгүй урсгалыг хүлцэнгүй ширтэж

Хун цагаан  саран ч тэнгэрт ганцаараа л байна шүү дээ...  

                                                                   2007.05.23

 

Саяхан Хангал, Давка /найз/ бид гурав Эрдэнэт хотруу явсан билээ л... Дэмий шахуу... Бараг л зугаалга маягтай... Орхон аймгийн төв цэвэрхэн, тохьтой, сайхан хот... Энэ авсаархан хотод нийслэлд байдаг бүх юм байх агаад байхгүй зүйл ч бас зөндөө... Усан сан, цэвэр агаар, айвуу тайвуу орчин, спорт урлагын том том цогцолборууд гээд л... Хаа газар байж болох байшин савыг дурдахаа азная... Тэнд бидний гурван сэлгүүцэгч нэгэн яруу найрагч гэр бүлийнд зочилсон юм... Аав, ээж, охин гурав гурвуулаа шүлэг бичдэг гэх... Аавыг нь Монголчууд уран бүтээлээр нь эчнээ мэдэх ч энд түүний талаар дурдалгүй орхъё. Гэрийн эзэгтэй намбалаг зөөлхөн аальтай, дотроосоо инээд сацруулсан сайхан бүсгүй... Биднийг бага нялх гэж гололгүй идээ будаа болж, хөгшин хөвөө ялгалгүй шүлгийн "донтой" хэдэн нөхөд ширээ тойрон суугаад найраг дуудаж, нанчид сөгнөж авай... Эзэгтэйн шүлэг ихэд дотно уянгалаг юм... Үнэн сэтгэл, үнэн мэдрэмжээ үгээрээ, нүдээрээ бичиглэн суух түүнийг Дашдоржийн Тунамал-Эрдэнэ хэмээнэ... Архангай аймгийн Цэнхэр сумын уугуул эл бүсгүй өдгөө Эрдэнэт хотод суурьшаад, бичиж туурвисаар... Яагаад ч юм Тунамал-Эрдэнэ хэмээх түүний нэр эзнийгээ амьдралтай нь, оршихуйтай нь бүрнээ илэрхийлэх мэт... Ерөөс далайн хөвөөн дээр хог замаг сэлтхэн хөөрөн гарч ирээд, харин ёроолд нь шүр сувд лугаа үнэт эрдэнэсүүд нуугддаг гэх... Басхүү шалгамал алт эрдэнэс газрын гүнд шургаад хайрга чулуу төдийхөн нь хөрсөн дээрээ хэвтдэг гэх... Хөдөөгийн тагт газрын гүн дэх эрдэнэ мэт нам гүмхэн аж төрөх гэрэлтсэн найрагч эгчийн яруу шүлгэсээс дээжилнэм... Тунаж үлдсэн эрдэнэ гэдэгт тань би итгэсэн... Тунамал-Эрдэнэ эгчээ...
"Эрдэнэтээс олсон эрдэнэ мину..." цааш унших »